افغان ژورناليزم د خونړي

 

 

نصیراحمد ذهین اخترزوی

افغان ژورناليزم د خونړي كېدو پرلور

 

 د بن د فيصلو له مخې وه، چې په افغانستان كې د بيان پرآزادۍ ټينګار وشو او د هېواد د اساسي قانون په تصويب سره يې لا زيات قوت وموند او په سلګونه چاپي، غږيږې او انځوريزې رسنۍ د سيالۍ ډګرته راووتې.

په تېرو اتو كلونو كې د ولسمشر كرزي د موقت، انتقالي او انتخابي حكومتونو ترټولو ستره لاسته راوړنه همدا مطبوعات او د بيان ازادي په ګوته كيږي، چې په خپله ولسمشرهم د ولسمشرۍ په تېرو او اوسنيو ټاكنو ترې منندوى برېښي، چې د خلكو د پوهاوي په برخه كې يې فعاله ونډه لرلې او هېوادوال يې د يوه ولسواك نظام د جوړېدو پرلور هڅولي دي.

پردې سربيره كه چېرې د افغانستان په كچه په بېلابېلو سيمو كې خلكو ته مراجعه وشي، څرګنديږي، چې د هېواد هر وګړۍ د رسنيو له فعاليت څخه په تېرو اتو كلونو كې په بشپړه رضايت لري او تراوسه پورې داسې كوم ولسي وګړۍ  نه دى ترسترګو شوى، چې حتى د يوه ځل لپاره يې د رسنيو له فعاليت څخه ګيله لرلې وي، بلكې بالعكس په ورين تندي د مركي لپاره چمتوالى نيسي.

ولسمشر كرزي هم ولسواكۍ او د خلكو غوښتنو ته په پام په تېره اته كلنه دوره كې تل د مطبوعاتو پر ازادۍ او ارزښت ټينګار كړى، خو كله ناكله همدغه د بيان او مطبوعاتو ازادي ځاى ځاى د ځينو سيمه ييز چارواكو او استبدادي ګروپونو له خوا وخت نا وخت محدوده شوې او رټل شوې ده او په ډېرى مواردو كې حتي ژورنالستان دې ته اړشوي، چې په خودسانسورۍ لاس پورې كړي.

په اوسنيو شرايطو كې د ټولنې د ټولنيزو كاركوونكو يو ټولګى، د خلكو د ذهنونو د روښانه كولو لپاره د خبريالانو او رسنيو د كاركوونكو په كچه مهم، جدي او بنسټيز رول نه لري. دا ژورنالستان دې، چې  خپل سرونه يې په لاس كې نيولي او د زياتو ستونزو په ګاللو سره خپلو مطبوعاتي فعاليتونو ته دوام وركوي، خو دوى تل په دې ګڼاه رټل كيږي، چې خپل هېوادوال له هغو پېښو خبروي، چې په هېواد، سيمه او نړۍ كې رامنځته كيږي.

لعل اقا شيرين د كليد ۳۹۵ مه ګڼه

د قيمتي ډبرو د قاچاقو تراژيدي

د افغانستان د كانونو، قيمتي ډبرو او تاريخي اثارو د لوټ او غلا  لپاره تېراته كلونه ډېر  بد وو.

 منتقدين، د پارلمان غړي، عام افغانان او ځينې حكومتي چارواكي وايي، چې  دا منابع په هېواد كې دننه د موجودو كورنيو او بهرنيو كړيو له لوري غلا او په قاچاقي توګه بهر ته صادريږي، خو د كانونو وزارت مسوولين دعوه كوي، چې ترډېره يې د دغه لوټ اوتالان مخنيوى كړى او ناقانونه سپړنې په هېواد كې بندې شوې دي.

مګر اسناد او شواهد ښيي، چې حكومت په دې كار كې  پاتې راغلى او لا هم په هېواد كې د قيمتي ډبرو او كانونو خپلسره كيندنه په شدت سره جريان لري.

د نورستان ولايت يو تن اوسيدونكى الف ګل، چې په دې اړه زموږ له خبريال سره غږيدلى دى، ويلي دي، چې په دغه ولايت كې قيمتي كاڼي او نورې طبيعي زېرمې د سيمه ييزو واكدارانو، وسله والو او طالبانو له خوا په خپلسر تر كيندلو وروسته ګاونډيو هېوادونو ته قاچاق كيږي، هغه وايي: (( د قيمتي ډبرو په سوداګرو يې پلوري، هغوى په سيمه كې ګرځي راګرځي او خريد كوي.))

نوموړى وايي، چې د دوى پر ورڅېرمه ولسوالۍ نورګرام كې پخواني قوماندانان او ملكان واكمن دي او د دوى له خوښې پرته هېڅوك هم دا جرئت نه شي كولاى، چې قميتي ډبرې راوكاږي: (( دوى په دغه قاچاق كې شريك دي، د حكومت زور ورباندې نه رسيږي، كه دوى يې بند نه كړي، حكومت يې نه شي بندولى.))

د نورستان د نندراج درې اوسيدونكى محب الله وكيل زاده وايي، چې قوماندانانو، ملكانو او قاچاقچيانو لاسونه سره يو كړي او ټول سره لينو ډين لري: (( ټوله ورځ يې وړي، د دولت وسه ورباندې نه رسي، قميتي كاڼي راوباسي او پاكستان ته يې رسوي.))

د سيمې خلك وايي، چې د نندراج په دره كې ډېرې قيمتي ډبرې پيدا كيږي. د نندراج د درې يو تن قومي مشر غلام سخي، چې د ظاهرشاه د پادشاهۍ په دوره كې وكيل هم پاتې شوى، په دې اړه وايي: (( دلته د لغمان، كونړ، ننګرهار او پكتيا قاچاقبر او خلك راځي، كار كوي او قيمتي ډبرې وړي.))

د نوموړي په خبره د قيمتي ډبرو ډېرى كانونه په داسې سيمو كې دي، چې حكومت پرې واك نه شي چلولى: (( حكومت ضعيفه دى، نوځكه دغسې حالت دى، هرڅه تالا كيږي، کانونه په داسې ځايونو كې دي، چې حکومت هلته واک نه لري.))

د هغه په خبره د قيمتي ډبرو د كيندنې لپاره ټول انفجاري مواد د حكومت تر ولكې لاندې سيمو څخه راوړل كېږي، خو حكومت پرې ناخبري ښيي.

د لغمان ولايت اوسيدونكى، ۵۵ كلن مامورشاه ولي، چې په نورستان ولايت كې يې په پخوا وختونو كې عسكري كړې ده، وايي، چې د دغه ولايت ټول غرونه قيمتي ډبرې دي او زيات كانونه لري: ((  په دغو كانونو هغه زورواكان مسلط دي، چې خپل جيبونه ډكوي.))

د نورستان ولايت وايګل ولسوالي هم ډېره په زړه پورې او د كتلو وړ ده. د دغې ولسوالۍ يوه تن اوسيدونكى هاشم ګل وايي، چې د نورستان ولايت زياته طبيعي شتمني د ټوپكوالو له خوا لوټل شوې ده.

هغه وايي، چې ټوپك واكو په تېرو اتو كلونو كې د قيمتي ډبرو په ناقانونه پلور له ملت سره خيانت كړى، خو چا هم په دغه موده كې د دوى مخه نه ده نيولې: (( كه دوى بيا هم پرېښودل شي د سيمې ټوله هستي او شتمني به ولوټي.))

په نورستان ولايت كې د سړك جوړونې يوه كارمند زموږ خبريال ته په دې اړه ويلي، چې نورستان ولايت ته هره ورځ بهرني سوداګر ورځي او د سيمې قوماندانان پرې لرغوني اثار او قيمتي ډبرې پلوري، هغه وويل: (( دوى په ډېره ارزانه بيه دغه كاڼې پلوري او پاكستاني سوداګر يې په څو چنده لوړ قيمت بيرته په پېښور كې خرڅوي.))

وخت خبري اژانس د علي شاه په نوم د هغه عسكر كيسه را اخيستې ده، چې يو څه وخت يې په نورستان كې له يوه ځايي قوماندان سره وظيفه ترسره كړې ده. دغه عسكر په خپله مركه كې وويل:(( زه له يوه قوماندان سره، چې نوم يې اخيستى نه شم، وم. قوماندانانو ټول غرونه لوټ کړل او ټول تاريخي اثار، طبيعي زېرمې او قيمتي ډبرې يې په بهرنيو سوداګرو په ډېره ارزانه بيه وپلورلې.))

د نوموړي په خبره قاچاقبران بيا همدغو لږو پيسو ته هم ډېر خوښ وي، ځكه چې د دوى پيسې په كار وي او دا چې دا ملي شتمنيو ته څومره زيان اړوي، د دوى پرې څه.

 

ادامه نوشته

افغاني سينما په كومه خوا ...

 

 لعل اقا شيرين

افغاني سينما په كومه خوا روانه ده؟

 

منتقد سينماګران وايي، چې عام پسنده فلمونو د افغانستان ټول ټلويزيونونه او سينماګانې بندې كړې او په حقيقت كې يو كاذب هنر او يوه كاذبه سينما نندارې ته وړاندې كوي.

دوى پر دولت تور پورې كوي، چې په خپل غيرمسوولانه چلند د دې سبب شوى، چې د سينماګانو وضعيت او د سينمايي توليداتو كچه د منځ پانګې (محتوا) له اړخه پيكه شي او افغان سينماګران له هاليووډ او باليووډ څخه په تقليد كولو لاس پورې كړي.

جوانمرد فايض د افغاني سينما هغه تازه كار او وړوكى كركټر دى، چې ۱۱ كاله وړاندې نړۍ ته راغلى او په دوه نيم كلنۍ كې يې د سينما هنر ته مخه كړې. هغه په لومړي ځل په تاجكستان كې د الماس شرق په يوه فلم كې رول لوبولى او تراوسه يې په څلورو فلمونو كې كار كړى، خو د سينما په اړه د عالي فكر څښتن دى او په دې اړه داسې  وايي: (( فكر نه كوم، چې په افغانستان كې دې عالي سينما ولرو، ځكه په افغانستان كې د فلمونو جوړول محدود دي او څو كاله پس يو فلم جوړيږي.))

د هغه په وينا افغاني سينما هغه وخت سينما كېدلى شي، چې دولت ورته پاملرنه وكړي او سينماګران د دولت په بودجه لا اقل په كال كې لس فلمونه جوړي كړي، هغه زياتوي: (( عام پسنده فلمونو ټلويزيونه بند كړي، چې اصلا فلم ورته نه شو ويلاى او په حقيقت كې يو كاذب هنر او يوه كاذبه سينما ورته ويلاى شو.))

د افغاني سينما ښځينه لوبغاړې مېرمن سبا سحر، چې د سبا فلم په نوم يوه فلمي كمپنۍ هم لري، وايي، چې د ټلويزيوني شبكو په پراختيا سره حقيقتا ټول فلم جوړونكي په دغو شبكو كې جذب شوي او له همدې كبله د افغاني سينما راتلونكې چندان اميدوارونكې نه ښكاري.

په افغانستان كې د سينما ۱۷ سالونونه او ۱۱ټلويزيوني شبكې خپرونې كوي او نږدې ۳۶ شبكو د فعاليت جوازونه اخيستي، خو له دې ټولو سره سره د فلمونو د جوړولو لپاره هېڅ پيسې نه ځانګړې كېږي او د فلم جوړونې ډېرى موسسې يا غير فعاله دي او يا د انجوګانو لپاره روزنيز او تبليغاتي فلمونه جوړوي.

البته د دغو تبليغاتي فلمونو په منځ كې ځينې داسې فلمونه هم جوړ شوي، چې د افغانستان د سينما په استازيتوب نړيوالو فستيوالونو ته پيژندل شوي او دا د هيله مندى ځاى دى.

د افغان فلم رئيس انجنير لطيف په دې اړه وايي: (( ۱۲ فلمونو نړيوالې جايزې ګټلي او نړيوالو فيستوالونو ته پېژندل شوي دي.))

 د هغه په خبره كه څه هم، چې د تېرو كلونو په نسبت په هېواد كې فلم جوړولو او سينمايي  صنعت وده موندلې او خصوصي كمپنۍ د فعاليت ډګر ته راوتې دي، خو دولت اصلا افغاني سينما ته پاملرنه نه كوي: (( دولت هېڅ هم نه دي كړي، دولت له پيله( موقتې ادارې) تراوسه فقط دوه فلمونه جوړ كړي، چې يو يې د پير چراغان په نوم د مولانا مستند فلم دى.))

ادامه نوشته

د ملکي مرګ ژوبلې

لعل اقا شیرین

د ملکي مرګ ژوبلې

 مخنیوی ښه خبر، خو پوځي

 مرګ ژوبله هم د زغم نه ده

د ملکي وګړو مرګ ژوبله، چې ډېری مهال د نړیوالو ځواکونو په هوايي بمباریو، د طالبانو په ځانمرګي بریدونو او د سړک د غاړې په چاودنو او د ښکېلو غاړو په مخامخ جګړه او سنګر نیونو کې رامنځته کیږي، د کمېدو په حال کې ده.

د کورنیو چارو وزارت د زمري په درېیمه وویل، چې په تېره یوه اوونۍ کې د دوی د سروې او معلوماتو له مخې د ملکي وګړو مرګ ژوبله راکمه شوې، خو بر عکس دا مني، چې له طالبانو سره د پولیسو په بېلابېلو نښتو او پوځي عملیاتو کې شاوخوا ۲۰۰ تنه طالب جنګیالي او تر څلوېښتو ډېر پولیس سرتېري وژل شوي دي.

که څه هم، چې د ملکي وګړو مرګ ژوبله له حساسیت څخه ډکه او دردونکې مساله ده او له دې کبله په وار وار د افغان دولتي چارواکو او نړیوالو ځواکونو ترمنځ هم ناندرې او لانجې راپورته شوې دي او د همدغو فشارونو کې په نتیجه کې د ناټو ځواکونو په هوايي بمباریو او د شپې په تلاشیو کې کمی هم راغی، خو په جګړه کې د پوځي افراو او آن هغو طالبانو وژنه، چې افغانان دي د مکث وړ ده  او د افغانستان د خلکو لپاره ښه خبر او زیری نه دی.

افغان کارپوهان پر دې عقیده دي، ترهغه چې په افغانستان کې جګړه جریان ولري او بېلابېل لوري د یوه او بل وړاندې د ټوپکو شپېلۍ راګرځوي نه یوازې دا چې د ملکي وګړو مرګ ژوبله نه شي بندېدلی، بلکې د افغان دولت د پوځیانو، بهرنیو ځواکونو او طالبانو وژنه به هم ورځ تربلې پراختیا ومومي او ډېرې کورنۍ به د وېر او ماتم په تغر کیني.

د ملکي تلفاتو د کمښت په اړه پرون د امریکا د اقتصادي څېړنو په یوه رپوټ کې چې په تېرو ۱۵ میاشتو کې یې د ۴۰۰۰ تنو ملکي وګړو له وژلو یادونه کړې وه راغلي وو، چې د ملکي تلفاتو د مخنیوي په برخه کې په افغانستان کې د تېر امریکايي جنرال مک کریستل هڅې، چې اوس یې د هغه هېواد له پوځه هم استعفا ورکړې، د دې لامل شوې وې، چې د مخالفانو په بریدونو کې هم کموالی راشي، ځکه یو شمېر هغه کلیوال به هم د طالبانو لیکو ته ننوتل، چې د خپلو خپلوانو له مرګ ژوبلې متاثره کېدل، خو اوس دا کمښت د دی سبب شوی وسله وال مخالفان هم راکمزوري شي، خو دا به دا معنی ونه ښندي، چې ګواکې جګړه د پای پر لور ګام اخلي، ځکه ولیدل شول، چې په سږني کال کې د هېواد په کورنیو جګړو کې لا اقل ۴۰۰ بهرني سرتېري هم وژل شوي دي.

که څه هم د دغې ادارې راپور په ټوله کې د امنیتي وضعیت د ښه کېدو خبره هم کوي، مګر بیا هم لیدل کیږي، چې د نظامیانو مرګ ژوبله په خپل حال پاتې ده او همدا پرون د برګ مټال ولسوالۍ د سقوط په اړه په خپاره شویو راپوټونو کې راغلي وو، چې د پولیسو او طالبانو په جګړه کې ۱۵ تنه پولیس ټپیان شوي، شپږویشت طالبان او شاوخوا شپږ پولیس وژل شوي دي.

خو د کورنیو چارو وزارت ویاند ښاغلي زمري بشري پرون د دغه وزارت د اوونیز راپور د تشریح کولو پرمهال، چې د هغه په ترڅ کې یې په تېره یوه اوونۍ كې د تروريستي شبكو د شاوخوا لسو تنو د نیولو او ۵۷۰ کیلو ګرامه نشه يي توکو د کشف او موندنې خبر ورکاوه  دا ډاډ ورکړ، چې د پوليسو د ځواك د كيفیت لوړولو ته يې نوي پلانونه ترتيب كړي، چې د هغو په عملي کېدلو سره به د هېواد په تېره بیا د ښارونو  په امنیتي وضعیت کې بدلون راشي او د افغان دولت د مخالفانو د حملو مخنیوی به وشي.

 خو ښکاري چې دا د افغانستان د امنیتي وضعیت د په پښو کولو لپاره د حل اساسي لاره نه ده، ځکه ښاغلي بشري ویلي دي، چې د ښارونو په شاوخوا کې به امنیتي کمربندونه ټینګ کړي، چې په دې کار سره به د ښارونو په شاوخوا کې د دولتي ځواکونو او طالبانو ترمنځ جګړې وشي او پوځي تلفات به پرخپل ځای پاتې وي.

افغان کارپوهان پردې عقیده دي، چې د جګړې د بندښت لپاره دې ډېرې هڅې او په دې منځ کې دې په افغانستان کې مېشتې ټولې سیاسي کړۍ، جریانونه او نړیواله ټولنه د ولسمشر کرزي د سولې د خبرو ترو له پروګرام څخه په کلکه ملاتړ وکړي اوهېواد دې د یوې پاېیدونکې سولې پر لور رهي کاندي دي.

په دې ترڅ کې افغانان له نړیوالې ټولنې په تېره بیا له امریکا څخه دا هیله هم لري، چې په شدت سره دې د پاکستان د ای ایس ای له ادارې سره چلند وشي او هغه دې مجبوره کړای شي، چې د طالبانو له تجهیزه او وسله وال کولو لاس پرسرشي او د افغانستان په خیر کې دې خپل خیر ولټوي او که له هغه پرته هڅې پر کوم بل لوري او کومې بلې موخې ته د رسېدو لپاره ځانګړې شي دا هیله نه شي کېدای شي، چې پوځي او ناپوځي اخ او ډب دې پای ومومي او ډېرې نورې میندې دې بوري نه شي.