شننه: په هر پړاو د پاكستان پرنيت د شكونو...

لعل اقا شيرين

 

په هر پړاو د پاكستان پر نيت د شكونو لمن پراخېږي

 

د افغانستان له لوري د امن جرګې د تياري كميسيون د دارالانشا مشر فاروق وردګ  د چنګاښ  په ۲۳ مه له بي بي سي سره په مركه كې ويلي دي ، چې كېداى شي د پاكستان د لال جومات  پيښي د امن جرګې مهال وېش وځنډوي. په پام كې وه، چې د افغانستان او پاكستان تر منځ  امن جرګه د روان ميلادي كال د اګست  مياشتې په پيل كې جوړه شوې واى، خو اوس ويل كېږي، چې پاكستاني لورى  يې د لال جومات  د پيشو په پلمه د ځنډولو هوډ لري.

پاكستان د امن جرګې د استراتيژې د مطرح كېدو له وخته بيا ترننه پورې د دغې جرګې د ځنډولو لپاره بېلابېلې پلمې كړي، حال دا چې افغان لوري  يې تل د داېرولو پلوى دى.

د افغانستان او پاكستان امن جرګې ته د تياري د كميسيونونو په دوهمه  ګډه ناسته كې، چې د ۱۳۸۶ لمريزكال د غويي په ۱۴ مه ترسره شوه  او د جرګې د جوړېدو د نېټې، تركيب او  د غړو د شمېر په اړه  پكې پرېكړې وشوې.

دا هيله مندي رامخته شوه، چې كه خداى كول د امن جرګه به  ډېر ژر په لاره واچول شي. هغه وخت د افغانستان ډاكټر فاروق وردګ د  كميسيونونو خبرې ښې ارزولې و، خو ډېرى كتونكو دا باور درلود، چې پاكستان به بيا بيا د دغې جرګې د داېرېدو پر وړاندې خنډونه جوړكړي.

قابو نهه مياشتې كېږي، چې د امن جرګې د جوړېدو خبرې كېږي، خو د پاكستان له لوري د كم توجهۍ له امله  هېڅوك هم  د دغې جرګې پر اغيزو پوره باور نه لري او د پاكستان نيت ته په شكمن نظر ګوري.

دم ګړۍ پوښتنه دا ده دغه جرګې، چې  اوس مهال ځنډېدلې ده  كه چېرې بريالى شي او پاكستان يې هم داېرېدو ليوالتيا وښايي  ايا دا پرېكړه به وكړي، چې له ټولو قبايلي سيمو څخه طالبان او القاعده وايستل شي او كه نه؟ او ايا په دې به سره سلا شي، چې نور به پاكستان د افغانستان په چارو كې لاسوهنه نه كوي او كه څنګه؟ او ايا دغه جرګه به د دواړو غاړو د علماوو او قومي مشرانو د وژنې غندنه وكړي او كه څنګه؟ او ايا دغه جرګه به د هغه ټولو روزنځايونو د بندولو غوښتنه وكړي، چې پكې د افغان دولت مخالفين روزل كېږي او كه څنګه؟ او ايا دغه جرګه به په رښتنې توګه د افغانستان او پاكستان دولتونو ترمنځ د تفاهم وسيله شي او كه نه؟

دا ټولې هغه پوښتنې دي، چې دم ساعت  هر اګاه ذهن مشغولوي، خو د مناسب ځواب موندل ورته ګران څه، چې كله كله ناشونې هم بريښي، ځكه چې د دغې جرګې پرپرېكړو عمل كول د اجرايي ضمانت غوښتنه كوي، په داسې حال كې چې نړيواله ټولنه هم پرپاكستان د فشار له راوړلو څخه ډډه كوي.

ادامه نوشته

د واليانو ناكامه كردار…

 

 

لعل اقا شيرين

 

د واليانو ناكامه كردار، مركزي حكومت كمزورى كوي

 

دا اوس اوس رسنيو ځينې داسې خبرونه خپاره كړېدي، چې حكومت د هېواد په كچه د دريو ولايتونو لوګر، كاپيسا او تخار واليان له دندې ګوښه كړل، يوې معتبري سرچني رسنيوته ويلي چې د لوګر د والي هاشمي او د كاپيسا د والي عبدالستار مراد په اړه د خلكوشكايتونه هم له دې امله پورته شوې وو، چې په خپلو اړوندو ولايتونوكې يې اداره كمزوري او په خپلو اړونده كارونو كې پاتې راغلي وو.

ډېره جالبه خودا ده، چې تردې يوه دوه ورځې  وړاندې په رسنيو كې داسې خبر راغلى و، چې  د كاپيسا والي عبدالستار مراد له نيوزويك  سره په مركه كې د جمهور رئيس كرزي پرحكومت دا نيوكه كړې وه، چې په افغانستان كې د قدرت خلا موجوده  او وسله وال طالبان او جنايتكارې  ډلې له دې تشې ګته پورته كوي. هغه دا هم ويلي  وو، چې مركزي حكومت په لرې  پرتو ولايتونو كې واليانو ته پوره واك  نه وركوي. هغه دا هم ويلي وو، چې د جمهور رئيس كرزي حكومت د امنيت په ټينګښت، د ملكي وګړو د مرګ ژوبلې او د اداري فساد د وركاوي په برخه كې  پاتې راغلى او د لرې پرتو ولايتونو او مركز ترمنځ  اړېكې نشته. په دې ځاى كې  يوه  پوښتنه خو دا ده، چې ولې ښاغلي مراد دغه خبرې تر دې  وړاندې نه كولې، چې لا له دندې نه وګوښه شوى؟ او بله پوښتنه دا ده، چې ده  په خپل اړوند ولايت كې، چې د حكومت د استازي په توګه ټاكل شوى تركومې كچې د امنيت په ټينګښت او د اداري فساد په وركاوي كې  رول لرلى، چې اوس د جمهور رئيس كرزي حكومت په دې ګرموي، چې د امنيت د ټينګښت، د ملكي وګړيو د مرګ ژوبلې او د اداري فساد په وركاوې كې پاتې راغلى؟

 څرګنده ده، چې واليان په ولايتونو كې د دولت د استازو پر توګه د دولتي ادارو او د امنيت د پياوړې كولو، بيارغوني او په ټوليزه توګه د خلكو د ستونزو د  اواري په برخه كې ستر رول لري، ځكه چې واليان د ولايتونو د اداري د تنظيم  په مشرتابه كې واقع دي او له ځانګړيو صلاحيتونو او اختياراتو څخه برخمن دي او مركزي حكومت هم په خپل وار سره د همدې واليانو له لارې كولاى شي خپله واكمني ټول هېواد ته وغځوي او سيمه ييز خېلواكې نظامونه ، چې په خپلسرې توګه منځته راغلي وي، له منځه يوسي. خو ايا دا خبره د پام وړ نه ده چې د اړوندو ولايتونو يو والي د دې پرځاى ، چې په دې برخه كې مبارزه وكړي او د حكومت واكمنۍ ته پراختيا وركړي ، اداري فساد  له منځه يوسي او په خپل اړوند ولايت كې امنيت ټينګ كړي، خو كله چې له دندې ګوښه شي بيا د زړه بړاس وباسي او له رسنيو سره په مركو كې حكومت پر بې كفايتۍ ګرموي، حال دا چې د حكومت د بې كفايتۍ پړه  پر همدوى پريوځي، ځكه چې همدا واليان دي، چې په ولايتونوكې د حكومت واكمني تمثيلوي.

كه چېرې سړى د افغانستان تيرې ماضي ته نظر واچوي  ليدل كېږي، چې له تيرو دريو لسيزو جګړو وروسته، چې د بې ساري ځانې تلفاتو ترڅنګ يې د هېواد اداري نظام  ړنګ او له بنسټه  ونړاوه  ، مركزي حكومت  هومره كمزورى شو، چې نور يې په پلازمينې كابل كې هم واكمنې نه چليدله ، ځاى ځاى سيمه ييز قدرتونه واك ته ورسيدل او هرڅه يې، چې زړه غوښتل هغه يې كول.

همدا ټكى و، چې په دې وروستۍ لسيزه كې د واليانو له صلاحيت پرته، نظامي كسانو او ځينې قومي مشرانو پر خلكو حكم چلولو او دولتي اداري يې په واك  كې  وي، چې په نتيجه كې يې افغانستان سره په څو حوزو وويشه او په هرې حوزه كې به بېلې  ډلې د مركزي حكومت له اجازي پرته واكمنې چلوله.

د طالبانو له سقوط وروسته، جمهور رئيس كرزي بيا ترننه پورې، ځاى ځاى  د مركزي حكومت د پياوړتيا په برخه كې زياتې هڅې كړي . جمهور رئيس كرزي د واليانو په  ادلون او بدلون  سره په وار دا غوښتې دې، چې  له دې لارې مركزي حكومت پياوړى او برعكس  د سيمه ييزو حاكمانو واكمنۍ ته د پاى ټكى كيږدي ، خو په خواشينۍ سره بايد وويل شي ، چې يو شمير واليان اوس هم د پخوا په څير خپلې شخصي او قومي ګټې تعقيبوي او په دې نه دې توانېدلې ، چې د خپلو اړوند ولايتونو په امنيتي، اقتصادي  او ټولنيز وضعيت  كې بدلون او ښه والى راولي.

ادامه نوشته

شننه: دايټاليا كنفرانس، فضائيه قوه او...

لعل اقا شيرين

 

 

دايټاليا كنفرانس، قضائيه قوه او څو وړاندېزونه

 كه چېرې د هېواد پېښليك ته ځېرشو، هغه وخت چې افغانستان  منظم دولتي سيستم نه درلود، قضايي چارې به په سيمو كې د قبايلي خانانو، د جومات د ملا امامانو او روحانيونو لخوا حل وفصل كيدې. په دې مانا، چې هغه وخت  نه سمه عدلي څارنه وه اونه هم  تورن ته د دفاع موقع وركول كېده. سيمه ييزو واكدارانو به د خانانو په اشاره د څو شاهدانو په استناد، حكمونه جاري كول، چې ددغې خپلسرۍ او خيلواكۍ څرګندې نښې نښانې مو په تېره لسزه كې په واروار تجربه او داسې فجايعي مو وليدي، چې ژبه يې  په ويلو او قلم يې پرليكلوشرمېږي.

د هېواد په قضايي سيستم كې  ترټولو ستره هڅه هغه وخت په لاره واچول شوه، چې په ۱۹۲۳ م كال د هېواد لومړنى اساسي قانون تصويب شو. دغه قانون د لومړي ځل لپاره قضايي اصول لكه د قاضي اړيكي، په محاكمو كې څرګندتيا، د دفاع حق او د محكمې د اجرااتو څرنګتيا ته قوت وركړ. دغه راز اساسي قانون د اصلاحييه محاكمو، ابتدائيه، مرافعه او د تميز د عالي مقام جوړولو ته لارپرانسته او يوه عالي محكمه يې د مهمودولتي قضاياوو د حل و فصل په خاطر رامنځته كړه، خو په خواشينۍ سره بايد وويل شي، چې د اغتشاش په دوره كې ، چې د امان الله شاه حكومت نسكور شو ورسره دغه سيستم هم ړنګ شو. د نادرشاه د حكومت په راتګ سره په ۱۹۳۱ كال كې نوى اساسي قانون طرحه شو، په دغه نظام كې قضايي اختيارات ترپوښتنې لاندې راغلل او پرهېواد د شاهي مطلقه نظام وزري وغوړيدي.  په افغانستان كې د لومړي ځل لپاره پرمختللى قضايي  سيستم د ۱۹۶۴ م كال د اساسي قانون له مخې وزيږيد. دغه قانون په قضايي  سيستم كې جدي بدلونونو ته لار هواره او د هغو كړنو، چې د انساني كرامت خلاف وي  ټغر ورټول كړو.  د۱۹۷۷ م كال د اساسي قانون پربنا، چې سردارمحمد داود خان جمهوري نظام ټينګ كړ، قضايي سيستم يې له حقوقي پلوه په خپلو پښو ودراوه ، دغه قانون پر تيرولاسته راوړنوسربيره د سترې محكمې، چې ۹ تنه غړي يې لرل، بنسټ كېښود. د دې قانون له مخې قاضيان د ستري محكمې د رئيس او جمهور رئيس په منظورى عزل او ياهم ټاكل كېدل.  د ببرک کارمل اساسي اصولو په ۱۹۸۰ م كال كې په تيرو قوانينو كې  د قضايي جوړښت په ساتلو سره ، د اتباعو د حقوقو مساله د قانون او محكمې پر  وړاندې مطرح كړه، د ببرك كارمل اساسي اصولو په قضايي جوړښت كې د نويو جوړو شويو او غيرضروري ارګانونو رامنځته كول د خپل سياسي رژيم په خوښه وړاندې كړل ، چې  د انقلابي محكمې ، ځانګړې انقلابي څارنوالۍ او د مسلح قوتونو د څارنوالۍ جوړېدل پكې شامل وو.  د ډاكټر نجيب الله اساسي قانون، چې د۱۹۸۷ م كال لويې جرګې تصويب كړ، قضايي سيستم يې د اتم فصل په (۱۰۷-۱۰۶) مادو كې  ځواكمن كړو، خو د ډاكټرنجيب د قضايي سيستم توپيرپه دې كې و،  چې نوموړي د اساسي قانون شورا تشكيل او د لسم فصل په (۱۲۷-۱۲۲) مادو كې يې تسجيل كړه. په دغه دوره كې  د قضايه قوې  د رهبرۍ په سطحه كې  ځينې تجربه لرونكي كسان په دندو وګمارل شول، چې پر حقوقي پوهې سربيره  د فقهي  موضوعاتو په  څيړلو كې  يې هم وړتيا لرله. دغه مهال د قضايي كدرونو د روزلو په خاطر په قضا كې د نويو شاملينو ځوانانو لپاره د ستاژ عملي او تيوريكي كورسونه هم دايريدل . خو د تنظيمي جګړو په ترڅ كې، قضايي سيستم بلكل ويجاړ اوله كاره ولويد، اختناق او وحشت پرهېواد واكمني پيل كړه، خلك  له محاكمې پرته د قوماندانانو او د امنيتي پوستو د مشرانو په امر په ګوليو ويشتل كيدل. دا وخت نه يوازې قانون شتون نه درلود، بلكي قضايي سيستم هم له منځه تللى و او ټول فعاليتونه د دولتي جوړښت د له منځه وړنې په برخه كې ځانګړي شوي وو. دغه لړۍ د تنظيمي جګړو له پيل راهيسې ډول ډول د طالبانو د واكمنيدو اوبيا د هغوى ترسقوط پورې دوام درلود.

د موقتي دورې په منځته راتګ سره  په قضايه قوه  كې څه ناڅه بهبود ترسترګو شو ، خو د محكمو وضعيت د تيرپه څير و. د بن په كنفرانس كې  ايټاليا د قضايه قوې  د رغون چارې په غاړه واخيستې او ژمنه وشوه، چې د هېواد قاضيان به په نړيوالو معيارونو روزي او ان په دې برخه كې يې په ميليونونو پيسې هم  ولګولې او يوشمير قاضيان يې وروزل، خو لكه څنګه، چې تمه وه دغو هڅو كومه اساسي نتيجه ورنه كړه او د تيرقاضي القضات فضل هادي شينواري  د دندې پرمهال  ډيرې ستونزې د هېواد په عدلي او قضايي ارګانونو كې ترسترګو كېدې، چې پايلې يې لا هم پرځاى دي او اوسنۍ  قاضي القضات ننګوني.

ادامه نوشته

مشرف په افغانستان كې د لاسوهنې.....

ليكوال: لعل اقا شيرين

 

مشرف په افغانستان كې د لاسوهنې بل ثبوت وړاندې كړ

 

ويسا ورځپاڼې دچنګاښ په ۶مه ګڼه كې د يوه خبر په ترڅ كې ليكلي، چې دپاكستان پوځي واكمن منلې ده، چې  يوشمېرجنګيالي له قبايلي سميوڅخه افغانستان ته د خرابكارۍ له پاره اوړي.د پاكستان پوځي واكمن جنرال مشر په پېښور كې د قبايلي مشرانو يوې ۲۰۰ كسيزې غونډې سره دا منلې ده، چې يوشمېرجنګيالي له قبايلي سيمو نه افغانستان ته اوړي او هلته ورانكاري كوي.

مشرف په غونډه كې د وينا پرمهال دا هم ويلي، ترڅو چې په افغانستان كې سوله ټينګه نه وي او له قبايلي سيمونه په دغه هېواد كې لاسوهنه بنده نشي، ناټو او ائتلافي ځواكونه څوك په زور له افغانستان نه نشي اېستلاى. هغه پرقبايلو غږ وكړ، چې بهرني جنګيالي له خپلو سيمونه نه وباسي او په امن ګډه جرګه كې ښه رول ولوبوي، چې په افغانستان او سيمه كې له يوې سياسي لارې سوله ټينګه شي. هغه داهم وويل كه چېرې په افغانستان او سيمه كې سوله راشي او ترهګري وركه شي ناټو او ائتلافي ځواكونه به پخپله له افغانستان نه ووځي.

مشرف پردې هم اعتراف وكړ، چې په قبايلي سيموكې چينايي او تركي ترهګر شته دي او له يوشمېرترهګرو څخه داسې اسناد ترلاسه شوي، چې په اروپا او امريكا كې د بريدونو نقشې پكې پلان شوې دي.

مشرف داسې وخت غونډې ته وينا كوله چې د قبايلي سيمو ۱۸ هغه وكيلانو چې په پارلمان كې غړي وو د مشرف له دې غونډې سره پرېكون كړى و او دريځ يې داو، چې حكومت په قبايلي سيموكې خپلسري كوي او د دوى خبروته غوږ نه ږدي.

بل خوا د پاكستان دوزيرستان په مركز ميرانشاه كې يوې ۳۰۰ كسيزې قبايلي جرګې د پاكستان پرحكومت تور ولګاوه، چې طالبانوته پخپله پناه وركوي، خو په ائتلافي ځواكونو بيا ولس ځپي. دجرګې برخه والو چې د اتمازي وزېرو ۳۰۰ قومي مشرانو پكې ګډون كړى وو پروزيرستان د ائتلافي ځواكونو بمباري وغندله او پاكستان د هغه اسختباراتي سازمان يې تورن كړ،چې په وزيرستان كې ناسمه او دوه مخې پاليسي پرمخ وړي.

په دغه تحليل كې د دغه  خبرله بشپړمتن څخه د راوړلو موخه دا وه، چې د پاكستان پوځي واكمن له يوې خوا په خپله خوله په افغانستان كې په خپله لاسوهنه اعتراف كوي او بل خوا قبايلي مشران پاكستان پردې تورنوي چې پاكستان په لاسي توګه د افغانستان د دولت مخالفينوته پناه وركوي، نو كه چېرې پاكستان  دافغانستان په اړوند دوه مخۍ سياست نه تعقيپوي او ډاډ ويلى شي چې د افغانستان د دولت مخالفين د پولې له هغې غاړې څخه افغانستان ته اوړوي نوبيا ولې په دې برخه كې جدي اقدا مات او مخنيوى يې نه كوي؟ خو كله چې بيا د افغان دولتي چارواكو له خوا دا ادعا وشي، چې  پاكستان د افغانستان په چارو كې لاسوهنه كوي بيا بل دريځ اختياروي او وايي، چې ګاونډې هېوادونه بايد يوبل په خپلو كورنيو چاروكې په لاسوهنې  تورن نه كړي، خوخپله عملا بيا په افغانستان كې خپلو لاسوهونكو هڅه ته پراختيا وركوي. د چنګاښ په لومړ نېټه  د غزني او پكتيا ولايت ترمنځ د بند سردي يوې امنيتي  پوستې پنځه تنه  پاكستاني تبعه له وسله والو طالبانو سره د همكارى په تور ونيول چې بيا وروسته د افغانستان د كورنيو چارو وزارت وويل، چې دوى افغانستان ته د ځانمرګي بريدونو لپاره راغلي و.

دغه دول ورته پيښې مخكې هم څو ځله تكرارشويدي او افغان مقاماتو په ډاګه ويلي دي، چې پاكستان په نيت كې پاك نه دى او په افغانستان كې د جګړې د دوام پلوي كوي. خو پوښتنه دا ده، چې د پاكستان دغه وړله دښمنۍ ډك سياست  به تركومه جاري وي؟  حال دا چې د افغانستان ثبات د سيمې د ثبات په مانا دى، كه چېرې افغانستان نا امنه وي، ورسره به ګاونډي هېوادونه هم د ښيې ورځي څكه ونه كړي.

څه موده وړاندې د افغانستان د ملي امنيت ادارې هم د پاكستان د اسختباراتي سازمان اى ايس اى يوتن غړى په كابل كې ونيو، هغه د مشرف اوسنۍ خبرې پخوا تاييد كړې وې، چې دغه سازمان په افغانستان كې د جګړې د دوام په خاطر په وزېرستان كې بهرني جنګيالي روزي او اوس چې مشرف په قبايلي سميوكې د بهرنيو جنګيالو خبره كوي، نودا به لومړى ځل وي، چې هغه په څرګنده توګه پردې اعتراف كوي، چې په دغو سيموكې چينايي او تركي جنګيالي شته دي.

ادامه نوشته

شننه: نړېوالې مرستې چېرته...

ډاكټرروح الله امين

 

نړيوالې مرستې چېرته غيبېږي

 

د غبرګولي  په ۲۷مه نړيوال بانك له افغانستان سره  د ۱۳۳.۸ ميليونه ډالرو بلاعوضه مرسته وكړه. د ماليي وزير انوارالحق احدي د قرارداد له امضا كولو وروسته ژورنالستانو ته وويل، چې له دغو پيسو څخه به يې ۸۰ ميليونه  د ادارو د تشكيلاتي چارو پر بهبود او ۳۳.۴ميليونه ډالربه يې د مالي د عمومي اداري د سيستم پرودې او پاتې نورې به يې د وګړيزو خدمتونو لپاره ځانګړې شي. نوموړي وويل، چې په تېرو څوكلونوكې د هېواد په سياسي، اقتصادي  او اداري برخوكې ډېرزيات اصلاحات ترسره شويدي. ښاغلي احدي داهم وويل چې د نړيوال بانك د مرستو ډېرى برخه د كرنې، ښوونې، د ښوونځيو په جوړولو، برېښنا او نورو برخوكې مصرف شوي او مصرف به شي. هغه د روان كال بودجه ۲.۵ ميليارډه ډالره اعلام كړه . د نړيوال بانك رئيس السترمك كيكني وويل چې په ۲۰۰۷ كال كې د دغه بنسټ مرستې ۳۱۶ ميليونه ډالروته رسېدلي دي.

نوپردې بنسټ ويلاى شو، چې افغانستان هغه هېواد دى، چې په تېرو پنځوكلونو كې د نړيوالو هېوادونو د ميليونونو ډالرو مرستو شاهد دى، خو لاهم خلك په  هېواد كې له بېكارۍ او لوږې څخه سرټكوي. د خپرو شويو ملي او نړيوالو رپوټونو په بنسټ درې مليونه افغانان په دوامداره توګه هركال له قاحتۍ سره مخ دي او له ۴ مليونوڅخه نيولي تر۶ مليونو پورې خلك له بې روزګارۍ نه سر ټكوي او د ښارډېرۍ چوكونه پرې ډك دي.

رشوت او بډې اخيستل خو هغه څه دي، چې خلك مدام ترې سرټكوي او وايي ،چې د هېواد په ټولو ادارو كې روږدي اشخاص يې اخلي.  د اداري فساد كچه په افغانستان كې ۲،۸ ښودل كېږي  او په دې برخه كې د مبارزې هغه شعارونه، چې پر ژبو جاري دي، لاهم بې نتيجې پاتې دي.

 په دولتي ادارو كې وړظرفيت لاهم نه دى رامنځته شوى او ډېرۍ مرسته شوي پيسې حيف و ميل كېږي.د افغانستان بانك د رئيس نورالله دلاوري د وينا برعكس، چې د سړي سرعايد د لوړېدو ادعا يې كړې وه ، ډېر ښكته او كابل ښار له سوالګرو او بې وزله خلكو ډك ښكاري. برېښنا چې د خلكو لومړنۍ اړتيا ده نشته او د هېواد ډېرى وګړي له برېښنا بې برخې دي.

د بن، توكيو او لندن كنفرانسونه د دولتي چارواكو لپاره ښه فرصت و، خو په خواشينۍ سره بايد وويل شي، هغه كسانو چې د واك پر ګډۍ ډډه وهلې له دغو مهمو تاريخي فرصتونو څخه يې ښه ګټه نه ده پورته كړې. كابل، چې د افغانستان مركزاو پايتخت دى د بيارغونې كوم څرګند څرك پكې نه ترسترګو كېږي. امنيت لاهم نه دى ټينګ شوى، په همدې پرونۍ پېښه كې، چې د كابل امنيه قوماندانۍ ترمخه و شوشوه  لږترلږه ۳۰ منصبداران ووژل ، خلك د جنګ، ناتار او يرغلونو په منګولو كې مروړل كېږي او هره ورځ په سلګونه كورنۍ د جګړې له سيمو څخه په كډه كېږي.

نو داسې ښكاري، چې  ترټولوعمده ستونزه د ادارې او مديريت وي او ترهغه، چې په دولتي ادارو كې ظرفيت نه وي پورته شوى او امنيت نه وي تينګ شوى، په هېواد كې  به نه يوازې  د بيارغونې ښكاره نښې نښانې ونه ليدل شي، بلكې كه نورې ميليارډونه ډالره مرسته هم له افغانستان سره وشي، حيف وميل به شي.

هغه څه  چې اوس د پوښتنې وړبريښې هغه دا ګڼلى شو، چې دا دومره پيسې چې له افغانستان سره يې د مرستې ژمنه كېږي، چېرته مصرفيږي او كه د چا جيبونوته لوېږي؟ رسنيو په وار وارد دولتي چارواكو له خولې څخه دا خبروركړى، چې په تېرو پنځو كلونو كې ټول ټال نړيوالو له افغانستان سره د۳۰ ميليارده ډالرو د وركړې ژمنه وكړه،  د مرسته شويو پيسو ډېره برخه په دولتي ادارو كې د ظرفيت د ښكته والي له امله د موسسو او انجوګانو له لارې وكارول شوه. د ماليي وزارت  چارواكو ويلي دي،  چې  له پورتنيو۳۰ ميليارډه ډالرو څخه ۱۹ ميليارده يې قطعي ژمنه ده، چې د افغانستان حكومت ته به د څو كلونو په ترڅ كې وركړل شي،  پاتې ۱۴ ميليارده يې د كاغذ پرمخ ژمنه ده.

حكومت داهم وايي، چې  له دغو ټولو پورتنيو پيسو څخه يوازې او يوازې ۱۱،۶ ميليارده يې افغانستان ته وركړ شوېدي، چې له دې جملې ۳،۸ ميليارد يې حكومت ته او پاتې ۸ ميليارده يې د مرسته كوونكو هېوادونو لخوا د انجوګانو او موسساتو له لارې لګېدلي دي.

ادامه نوشته

څو په زړه پورې خبرونه:

 

 ټولونكى: لعل اقا شيرين

 

 

څوپه زړه پورې خبرونه

 

 يوې ناوې د واده په شپه خپل ميړه وډباوه

يوه اسكاټلندي مېرمن له واده څخه څو ګړۍ وروسته، پرميړه باندې د بريد په تور ونيول شوه.

هيتر ميرنز، چې ۳۳ كاله عمرلري د واده په شپه په داسې حال، چې د ناوېتوب جامې يې په غاړه وې، پرميړه ور ودانګل او هغه يې ټپي كړ.

 دغې  اسكاټلندۍ مېرمن له هغه وروسته، چې د نكاح په مراسموكې يې ميړه ته هوكړه وكړه، سمدلاسه يې پرمټ ورته خوله ولګوله او پرخپل بوټ يې په سركلك كلك وواهه، خو جالبه دا ده، چې ميړه يې اوس هم د ښځې له دې چلند څخه ناخوښه نه دى.

 نوموړي له هغه وروسته، چې امنيتي پوليس خبركړل ويې ويل، چې دا هم يوه ټوكه وه او پكارنه وه، چې پوليس مې خبركړې واى، چې بيا مې ياد وي په دا ډول پيښوبه  پوليس نه خبروم.

 

ولې نارينه د ښځو ناندرو ته ارزښت نه وركوي؟

د امريكايي څېړونكو يوه څېړنه ښيې، چې په امريكا كې ډېرى نارينه په نا غوښتلې توګه د ښځوناندرو ته پاملرنه نه كوي او د نارينه وو دغه بې توجهې په هېڅ ډول قصدي نه ده.

 دغه څېړنه وايي، چې ځينې وخت نارينه د ښځود ناندرو او چيغو پر وړاندې داسې چلند كوي، چې ګواكې د هغوى په چيغواو ناندرو كې خپل مصلحت لټوي او يا دا په ډاګه كوي، چې د ښځو خبرې ورته ارزښت نه لري.

ارواپوهانو دغه چال چلند ته د مقاومتي غبرګون نوم وركړى. دهغوى په باور دغه غبرګونونه هغه وخت رامنځته كېږي، چې سړى په دې وپوهېږي، چې د هغه ټولنيز او شخصيتي استقلال په خطركې لوېدلى دى.

 

دغه دى وجدان

د امريكا د ټرافيكو يوتن پوليس كنوبل د دې لپاره،  چې له ټرافيكي قانون څخه يې سرغړونه كړې وه ، ځان ۲۳۵ ډالره جريمه كړ.

كنوبل ۴۷ كاله عمراو په ټرافيكو كې شل كاله كاري سابقه لري. نوموړى، چې په ناڅاپي توګه د خپلې مور له ناروغۍ څخه خبرشوى و، لاسو پښې شواو په بېړه يې د دفترپه موټركې  ځان كورته ورساوه.

د پوليسو دغه افسر، چې زيات پريشانه و دلارې په اوږدوكې يې ځاى ځاى له ټرافيكي قوانينوڅخه سرغړونه وكړه، خو هغه مهال يې، چې  خپله ناروغه مور روغتون ته ورسوله ، له جيبه يې د جريمې پاڼه وايسته او له قانون څخه يې د سرغړونې په جريم ځان ۲۳۵ ډالره جريمه او پيسې يې هم  تحويل كړي.

اوس يې د مور وضعيت ښه دى. د پوليسو د افسر د ځاني جريمي د خبرله خبرېدو وروسته  د نړۍ له ګوټ ګوت څخه لږترلږه ۱۵۰ برېښنايي ليكونه   د نوموړي په ادرس استول شوېدي او د هغه له وظيفه شناسۍ څخه يې مننه كړېده.

نارينه له ماشومتوبه ټوكيان وي

 څېړونكو څرګنده كړېده، چې د خندا او ټوكوټكالو څومره والى د نارينه او ښځو ترمنځ سره توپيرلري.

 الماني څېړونكو  د اروا پيژندنې د ارزونې پرمهال وموندل، چې نارينه په خپلو زياتو خبروكې ټوكي ټكالي كوي او هڅه يې داوي، چې له خپلو پخوانيو زده كړو ټوكو څخه ګټه پورته كړي او خپل ملګري او شاوخوا كسان وخندوي.

د څېړونكو په وينا د ټوكو ټكالوڅومره والى په ښځواو نارينه ووكې له ماشومتوبه پيلېږي. څېړنې ښيي، چې په هلكانو كې د ټوكو ټكالو لېوالتيا له درې كلنۍ څخه پيلېږي او هلكان هڅه كوي، چې د يوه ټوكي كس رول ولوبوي، حال داچې درې كلنې نجونې يوازې خندېدل خوښوي. څېړنې داهم په ګوته كوي، چې د خندېدلو ډول هم په ښځواو نارينه ووكې سره توپېرلري. نارينه د خندا پرمهال په متوسط ډول هوا له خولې څخه خارجوي او غږيې ارتعاش نه پيداكوي، حال داچې د خندا پرمهال د ښځو غږزيات ارتعاش او لړزه لري.

 

هركال ۱۴۰ زرتنه په فرانسه كې د ځان وژني ګواښ كوي

نويوڅېړنو ښودلې ده، چې په فرانسه كې هره ورځ يوتن په خپل كاري چاپېريال كې ځان وژنه كوي. د تېرميلادي كال په اوږدوكې تر۴۰۰ تنوزياتو كسانو په خپل كاري چاپېريال كې د مرګ كومې ته دانګلي وو.

كارپوهان د ځان وژني بنسټيزلاملونه پركورنۍ او دفتري ستونزو سربېره ، افسرده ګي اوخپګان هم په ګوته كوي .

په فرانسه كې هركال نږدې ۱۴۰ زره تنه د ځان وژني لپاره ګام پورته كوي، چې له دغې ډلې څخه لږترلږه ۱۰ زره تنه يې خپل ژوند له لاسه وركوي.

په هند كې د قران كريم يوه لرغونې نسخه وموندل شوه

د هندوستان پوليسود قرانكريم يوه لرغونې نسخه، چې د مغولستان د امپراطورۍ  په دورې پورې اړه لري وموندله.

پوليسو دغه نسخه هغه مهال كشف كړه، چې يوه سړي غوښتل هغه د هند د بنګالور ښار په يوه هوټل كې په يوه ميليونو ډالرو وپلوري.

 دغه قران كريم ۱۳ كيلو وزن او له زرو څخه پورته پاڼې لري.

كارپوهان هڅه كوي، چې د قرانكريم پر پوښ شوى لاسليك، چې د اورنګزيب په امپراطورۍ پورې اړه لري( ۱۶۵۸-۱۷۰۷) او په هند يې حكومت چلاوه وپيژني.

 

پرې مه غولېږئ غل دى!

په پاكستان كې يوې مېرمن ادعا كړې، چې مېړه او خسر يې يوتشى پلورلى اود هغه په پيسو يې د خپلو كروندو لپاره ټكټراخيستى.

ښځه هغه وخت په ځان پوهېدلې، چې د سيمې يوه داكټرته د سوزاك  د ناروغۍ له امله ورغلې وه. ډاكټر ترمعايناتو وروسته ورته وويل، چې د هغې يوه تشى نه شته او ډاكټران وترې ايستلى دى.

ښځې ترخبرېدو وروسته سمدستې محكمې ته شكايت  وكړ، چې دوه كاله وړاندې  يې ميړه او خسر هغه وخت تشى ترې ايستلى دى، چې نوموړي يې روغتون ته د زېږون لپاره وړي وه. اوس اوس پوليسو د نوموړې مېرمن مېړه او خسر نيولې دي او په دې اړه څېړنې كوي.