تحليلي رپوټ: د كړكېچ د پيل نوې اندېښنه

ليكوال: لعل اقا شيرين

 

 

د كړكېچ د پيل نوې اند ېښنه

 

په دې وروستيوكې له ايران څخه د مهاجرو د په زور ايستلو لړۍ دا زمينه برابره كړه، چې د افغانستان ولسي جرګه سمدلاسه د كابينې د دوو غړو د وزيرانو د استيضاح مساله راپورته او له دغې مسالې سره ډېر بېړنى چلند وكړي.

د افغانستان د اساسي قانون د ٩٢ مادې له مخې ولسي جرگه کولاى شي، د کابينې غړي استيضاح او له هغوى څخه ورکړل شوي صلاحيتونه بېرته واخلي.

ولسي جرګې د اساسي قانون د همدغې مادې پر بنسټ د كډوالو او بهرنيو د چارو وزيران لومړى استيضاح او بيا وروسته سلب اعتماد كړل.

د ولسي جرګې له خوا د ډاكټر رنګين دادفر سپنتا په اړه  د سلب اعتماد رايې د ولسمشر كرزي پر ګډون د يو شمېر سياسي كړيو غبرګون راوپاراوه ا و دا پوښتنه يې مطرح كړه، چې ايا رښتيا هم د افغانستان د بهرنيو چارو وزير  په خپلو كارونو كې پاتې راغلى وو او كه څنګه؟

كه څه هم، چې د  وزيرانو د اجرااتو د ازرونې مساله زموږ د بحث له وسه وتلې خبره ده، خو دومره بايد وويل شي، چې د وچو له زوره  بايد لامده نه واى سوځول شوي. كه چېرې د كډوالو د چارو وزارت كړنو ته وكتل شي تر يوې كچې د ولسي جرګې هڅې او د استيضاح مساله ځكه پرځاى بريښي، چې رښتيا هم دغه وزارت هومره، چې اړتيا وه  د راستانه شويو كډوالو لپاره څه نه و كړي.

خو جمهور رئيس كرزي له سپنتا څخه د ولسي جرګې د استيضاح چاره له شك او ابهامه ډكه وبلله او له سترې محكمې څخه يې وغوښتل، چې د ولسي جرګې له خوا د ترسره شوې استيضاح او سپتنا ته د نه باور رايې د وركړې د ابهاماتو په اړه څرګند نظر وركړي.

په هغه خبرپاڼه كې، چې د جمهور رئيس دفتر خپره كړې وه، د كډوالو د چارو د وزير په اړه  پكې د ولسي جرګې كړنه په ځاى ګڼل شوې وه، خو د افغانستان د بهرنيو چارو د وزير په اړوند يې دوې پوښتنې مطرح كړې وې.

يو دا، چې د افغانستان د بهرنيو چارو د وزير استيضاح په داسې حال كې، چې د نوموړي له كاري چاپېريال سره نېغ په نيغه اړيكي نه لري، د منلو وړ ده او كه نه؟

بل دا چې له وزيرانو څخه په لنډه موده كې د دوه ځلي اسيتضاح په اړه د اساسي قانون څرګندتيا څنګه ده؟

داهغه پوښتنې وې، چې جمهور رئيس كرزي د سترې محكمې په وړاندې ايښې وې، چې په اړه يې څرګند وضاحت وكړي.

جمهور رئيس كرزي هماغه وخت اعلان وكړ، چې د سترې محكمې د ځواب د څرګنديدو ترمهاله به سپنتا د افغانستان د بهرنيو  چارو د وزير په توګه خپله دنده پرمخ وړي، خو د ولسي جرګې رئيس يونس قانوني څرګنده كړې وه، چې سپنتا په ولسي جرګه كې د نه باور رايه اخيستې ده او نشي كولاى د افغانستان د بهرنيو چارو د وزير په توګه دنده  ترسره كړي.

په دغه زماني واټن كې، چې د مقننه او اجرائيه  قوې تر منځ د سپنتا د نه باور رايې په اړه ناندرې روانې وې.

 په پاكستان كې د اسلامي هېوادونو د بهرنيو چارو د وزيرانو كنفرانس په لاره واچول شو، خو د افغانستان د بهرنيو چارو وزير پكې د پورتنيو شخړو له امله ګډون ونه كړاى شو او دا څرګنده نه شوه، چې افغانستان څه له لاسه وركړل.

دغه وخت له يوې خوا له ايران څخه د كډوالو د ايستلو لړۍ زور واخيست او له بل اړخه د پاكستان له خوا په اريوب ځاځيو كې پر افغان امنيتي پوستو بريد وشو او ان داسې څرګندونې وشوې، چې ګواكې پاكستانى پوځ درې كيلومټره له ډيورنډ كرښې هم دېخوا را اوښتى دى، خو بېرته په شا وتمبول شو.

تردې وروسته په دې نن او پرون كې د شمال پېښې رادمخه شوي، ګڼ شمېر كسان پكې ووژل شول، د جنرال دوستم پلويانو د شبرغان د والي د ګوښه كېدو غوښتنه وكړه.

پس له دې د لوى څارنوال او جنرال جرئت ترمنځ لانجه راپورته شوه، د خاور شركت، چې په جنرال جرئت پورې يې تړاو درلود بې وسلې كړاى شو او د هېواد ملي شورا په رخصتۍ ولاړه او دا ټول هغه جريانونه دي، چې يو په بل پسې يې په ځانګړي زماني واټن كې څرك وليدل شو.

ادامه نوشته

شننه: د انسانانو قاچاق د بشريت...

 

ليكوال: لعل اقا شيرين

 

 

د انسانانو قاچاق د بشريت ضد جنايت دى

اوس اوس د امريكا د بهرنيو چارو وزارت كلني رپوټ په ډاګه كړېده، چې افغاني ښځې او ماشومان د جنسي ګټنو لپاره پاكستان او ايران ته قاچاق كېږي. د خبر له مخې د امريكا د قانون پربنسټ  د هغه هېواد د بهرنيو چارو وزارت اړ دى، چې هركال د انسانانو د قاچاق په وړاندې  د دولتونو د مبارزې په اړه يو بشپړ رپوټ د دغه هېواد كانګرس ته وړاندې كړي. د رپوټ هغه برخه چې په افغانستان پورې تړاو مومي په كې راغلي دي، چې افغانستان د ماشومانو، ښځو او نارينه وو څخه د جنسي ګټنې او جبري خدمت لپاره ښه منبع او ځاى دى.

په رپوټ كې راغلي دي، چې افغان ماشومان ايران، پاكستان، سعودي عربستان، عمان او زيمبابي ته د جنسي سوداګرۍ، اجباري ودونو، د اختلافاتو د حل وفصل كولو، سوال كولو، په پوځې جګړو كې د ګډون او ډول ډول اجباري كارونو د ترسره كولو په موخه قاچاق كېږي.

دغه راز رپوټ وايي چې افغانستان له چين ، ايران او تاجكستان څخه د نجونو د چاقاق لپاره ښه مقصد او ځاى دى. رپوټ وايي چې د افغان دولت فعاليتونه د انسانانو د قاچاق كوونكو په وړاندې له نړيوالو معيارونو سره سمونه نه خوري.

د ا ټول د هغه رپوټ لنډېز و،  چې د امريكا د بهرنيو چارو وزارت  د دغه هېواد كانګرس  ته وړاندې كړى دى او په هغه كې يې له افغانستان څخه هم يادونه كړېده. خو ترټولو څرګند حقيقت به دا وي، چې دغه عمل د بشريت ضد جنايت وګڼل شي. د ماشومانو، نجونو او ښځو تښتونه او قاچاق د دغه قشر پر وړاندې د تاوتريخوالي هغه نمونه ده، چې تراوسه يې د مخنيوي په برخه كې نه افغان دولت او نه هم نړيوالې ټولنې هغسې چې ښايي جدي اقدامات نه دي كړي او د پام وړ برى په دې برخه كې نه ترسترګو كېږي.

په ټوليز ډول تاوتريخوالۍ دوه اړخونه لري. په فزيكي اړخ كې يې  شكنجه، وهل، ټكول، وژل او تهديد شامليږي او رواني اړخ يې  بيا ذهنيت كمزورى كوي  او عاطفي احساسات وژني. د ماشومانواو ښځو پر وړاندې تاوتريخوالۍ ټولو هغو انګېرنو، ذهنيتونو، كړنو او حالاتو ته ويل كيږي، چې د ماشومانو، نجونو او ښځو د ودې او پرمختګ مخنيوى كوي. ماشومان، نجونې او ښځې  په مستقيم، غير مستقيم او يا غير شعوري توګه په كورنۍ ، ټولنه او د جګړې پرمهال دجګړه مارو غاړو  له تاوتريخوالې او قاچاق سره مخ  كيږي. د ماشومانو په وړاندې ترټولو ستر تاوتريخوالۍ د هغوى تښتونه ده، چې ورته د بشر ضد جنايت هم ويل كيږي. د ماشومانو، ښځو او نجونو قاچاق او  تښتوني په افغانستان كې هم د نورې نړۍ په څېر زياتې ستونزې او اندېښې خلكواو حكومت ته پيداكړې دي، زيات شمير ماشومان په هېواد كې د اجباري كارونو، غلامۍ ، اخلاقي مفاسدو او د وجود د غړو د پرې كولو په موخه قاچاق كيږي ، د يوې  ناتاييد  شوې سروي له مخې ويلاى شو، چې يوازې په ۲۰۰۴ كال كې د قاچاق شويو ماشومانو شميره درې سووته رسيږي او پوليس د نه مسلكي توب او د پوره وسايلو د نشت له كبله په دې برخه كې چندان برياووې نه لري. په خاصه توګه د هېواد په قضايي سيستم كې اوس هم زياتې ستونزې دي او يوازې او يوازې د بشرحقوقو د خپلواك كميسيون او نړيوالې ټولنې په ملاتړ د ماشومانو د قاچاق د مخنيو ي په برخه كې د مبارزي هڅې په ۸۳ ۱۳ كال كه تصويب شوې، چې په هغه كې د حكومت د كورنيو او بهرنيو انجوګانواو د بشرحقوقو د خپلواك كميسيون دندې جلا شويدي.  په افغانستان كې په سلګونه داسې كورنۍ شتون لري، چې ماشومان يې په وړوكوالې كې لا دركه شوېدي او دولت يې په فريادونو خپل غوږونه كاڼه كړېدي په كومې نړى كې، چې موږ ژوند كوو پكې د انسان د سوداګرۍ اوتجارت په نوم هم  يوڅه شتون لري، چې  د مافيايي شبكو له خوا ترسره كېږي.كه څه هم، چې  د بنيادمانو سودا ګري په تېره بيا د ماشومانو، نجونو او ښځو تښتونه او قاچاق  يوه  امريكايي، افريقايي او اسيايي پديده ګڼل كيږي، خو په نورو قاروكې هم ليدل شوېده . د اروپا اتحاديه هوډمنه ده، چې له ماشوم تښتونې سره په كلكه مبازره وكړي او داسې لارې چارې ومومې،  چې د هغې له مخې يې له قربانيانو سره مرسته وكړي. بوټو وايي :انساني قاچاق يو ستر تجارت دى ،چې د ماشومانو قاچاق هم په كې شامليږي او له همدې كبله دى ،چې زيات شمير قاچاق كوونكي له ټولو خطراتو سره سره، چې په دې تجارت كې شته دى ، په دې ناوړه كار لاس پورې كوي. د  ماشومانو او ښځو تښتونه د بېلابېلو موخو له پاره ترسره كيږي، په جنوبي اروپا كې له تښتول شويو ماشومانو او ښځو څخه يا د بې مزده نوكرانو په توګه ګټه اخيستل كيږي او يا په پاركينګونوكې له  غرفوڅخه د پيسو غلا كولو ته اړكېږي.

ادامه نوشته

ديدګاه: دولت ژورنالستانوته د معلوماتو له وركولو...

ليكوال: لعل اقا شيرين

 

 

دولت ژورنالستانوته د معلوماتو له وركولو ډډه كوي

 

په دې وروستيو كې يو شمېر خبريالانو دا خبره پورته كړېده، چې د حكومت مشرتابه او يو شمېر وزارتونو خپلو اړوندو ادارو ته داسې مكتبونه استولي دي، چې له مخې يې د ادارو له كارمندانو څخه د فكر او بيان ازادي اخيستل كېږي او خبريالانو ته راز راز ستونزې پيدا كوي.

د دغه مكتبونو پر بنسټ چې ځينو وزارتونو خپلو ادارو ته استولي څوك هم له خبريالانو سره د معلوماتو د وركولو په برخه كې مرسته نه كوي او خبريالان اړ كېږي، چې د معلوماتو د ترلاسه كولو لپاره له خپلو ادارو څخه د خپلې پېژندنې پر مكتوب سربېره د اړوندې ادارې له نشراتي څانګې څخه هم اجازه ليك ترلاسه كړي، چې دغه عمل بيا  په داسې يوه ټولنه كې، چې هرچارواكى يې ځان د فكر او ازادۍ د پالونكي په توګه پېژني، خواشينوونكې او له زغمه وتلې خبره دى.

دغه مساله په داسې وخت كې مطرح كېږي، چې تېر كال د ملي امنيت د ادارې له خوا يوه تحكم اميزه ليكنه خپره او بيا رسنيو ته واستول شوه، چې په هغه كې ځينو محدوديتونو ته اشاره شوې وه، خو دغه كار بيا د ازادو رسنيو له توند او پرله پسې غبرګون سره مخ شو او دا يې ډاګېزه كړه، چې خپلواكې رسنې پوره اراده لري او په دې توانيدلى شي، چې له هرډول ستونزو سره ډغرې ووهي او خپل وركړل شوي حقونه ترلاسه كړي.

دغه وړ دولتي چارواكو ته، چې غواړي په يو نه يو ډول د رسنيو فعاليت محدود كړي پكار ده، چې د رسنيو رول او كردار ته د يوې ارزښتمنې قوې په توګه وګوري اوپه دې فكر وكړي، چې همدا رسنۍ دي، چې د دوى او ملت ترمنځ  د اړيكو په پراختيا كې ونډه لري. كه چېرې د تېرو حكومتونو په څېر په دې هڅه كې وي، چې رسنۍ د ګوښه والي پر لور رهي كړي، نو بيا دې دغه خوب اوبو ته تېر كړي.

 د ا سمه ده، چې همدا اوس هم رسنۍ او ژورنالستان له زياتو ننګونو سره مخ دي او د راتلونكي په اړه يې څوك سم قضاوت نه شي كولاى، خو دا بايد هېر نه كړو، چې په قانون كې د هغوى تسجيل شوي حقونه ترې واخيستل شي.

د افغانستان د اساسي او د مطبوعاتو د قانون پر بنسټ، چې په جوړولو يې ډېر زيات زحمتونه ايستل شويدي هر افغان دا حق لري، چې له دولتي سرچينو څخه د اړتيا وړ معلومات ترلاسه كړي، خو نه هغه معلومات چې ملي ګټو او د هېواد واكمنۍ ته زيان رسوي. د مطبوعاتو د پنځمې مادې په استناد هر دولتي چارواكى پر دې ملكف دى، چې له خبريالانو سره په دې برخه كې جدي مرسته وكړي او د مكتوبونو په لېږد او رالېږد دې څوك بې ځايه نه سرګردانه كوي.

ولسمشر كرزي په وار وار د رسنيو له فعاليت څخه ملاتړ كړى او په بهرنيو هېوادونو كې يې د افغانستان د رسنيو فعاليت بې سارى ګڼلى دى. ولسمشركرزى تل د چاپي رسنيو كره توب ته اشاره كړېده او ويلي يې دي، چې يو شمېر رسنۍ پرده نيوكې كوي او دى په افتخار سره ويلاى شي، چې د افغانستان په څېر هېواد لپاره، چې تازه په تازه له بحرانه وتلى د ډيموكراسۍ پر لور يو خوځښت دى.

پوښتنه دا ده، چې څنګه اوس يو شمېر دولتي چارواكي ځانته دا حق وركوي، چې د افغانستان د اساسي او د مطبوعاتو د قانون پر خلاف د خبريالانوته د معلوماتوله وركولو ډډه وكړي؟ حال دا چې په سرعت سره د خبرونو نشرول او د ګزارشونو خپرول هغه پديده، چې د همدغو ازادو رسنيو پر مټ لېږدول كېږي او خلكو ته دا وخت وركوي، چې  په لنډ وخت كې د دنيا له ګوټ ګوټ او د دولتي چارواكو له كړنو او كارونو څخه خبر شي.

له  تېرو پنځو كلونو راهيسې، چې ازادو رسنيو پر فعاليت پيل كړى، د دولت له چوكاټ څخه بهر يې په څرګند ډول د بېلابېلو موضوعاتو په اړه سياسي تحليلونه او نيوكې خپرې كړيدي.

همدا رسنۍ وې، چې د ولسمشرۍ او د ملي شورا په ټاكنو كې يې د انتخاباتي كمپاينونو په اړه د خلكو د پوهاوي لپاره بېلابېل رپوټونه خپرول او خلكو ته يې د ټاكنو د ازرښت په اړه ځانګړي مالومات وركول، څو هېوادول د يوه ولسواك نظام د رامنځته كېدو په لور وهڅوي.

د تېرو حكومتونو په پرتله په تېرو شپږو كلونو كې  د حامد كرزي د حكومت تر ټولو ستره لاسته راوړنه، همدغه د مطبوعاتو ازادي ده. كه څه هم چې دغه ازادي ځاى ځاى د ځينو سيمه ييزو چارواكو او ځينو استبدادي ګروپونو له خوا وخت ناوخته لكه د اوس په څېر محدود كېږي. دا چې جمهور رئيس تل د مطبوعاتو پرازادۍ او د هغه پر ارزښت ټينګار كړى اړينه ايسي، چې له خپل دفتر څخه نيولې آن تر يوې ټېټې ادارې پورې رسنيو ته د فعاليت زمينه مساعده او د ژورنالستانو د كار په مخ كې خنډ رامنځته نه كړي.

 

يادونه: دغه شننه د كليد اوونيزې په ۲۷۰مه ګڼه كې خپره شوېدي.

 

شننه: د ملكي وګړيو تلفات نور له ...

ليكوال: لعل اقا شيرين

 

د ملكي وګړيو تلفات نورله زغمه وتلى دى

 

په څرګنده بايد ووايو، چې په افغانستان كې د عامو وګړيو مرګ ژوبلې ملت تر زياتې كچې خوابدى كړى دى او ان د دې لاملونه يې برابركړې، چې ځينې وخت د افغان دولت او ائتلافي او ناټو ځواكونو ترمنځ اختلافات او ناندرې راولاړې او د بهرنيو ځواكونو پر وړاندې د عام ولس باورته زيان ورسي.

همدا اوس اوس د ټولو افغانانو پر وړاندې په افغانستان كې د مېشتو بهرنيو ځواكونو په اړه د خلكو نظرتر زياتې كچې بدل شو ى او داسې انګېرل كېږي، چې ګواكې د دوى مرګ  ژوبله د بهرنيانو لپاره هېڅ ارزښت نه لري .

د ۱۳۸۶ لمريزكال د وري په ۲۸مه د بشري حقونو د څارد نړيوال سازمان ۱۶۶ مخيز رپوټ  ډاګېزه كړه، سربېره  پر دې، چې د طالبانو او اسلامي حزب په برېدونو كې شاوخوا ۷۰۰  تنه وژل شويدي د ناټو او امريكايي ځواكونو په بريدونو كې هم  ۲۳۰ تنه ملكي وګړي وژل شويدي. په رپوټ كې ۲۰۰۶ كال تر ټولو خونړى كال بلل شوى و.

د كب پر۱۳ مه ائتلافي ځواكونو د افغانستان په ختيځ د ننګرهار ولايت په بټي كوټ سيمه كې، تر يوه ځانمرګي بريد وروسته، په عامو وګړو ډزې وكړې، چې له امله يې ۱۶ تنه ووژل شول او ۳۵ تنه نور ټپيان شول.

د كب په  ۱۵مه د کاپيسا ولايت په نجراب ولسوالۍ کې د ائتلافي ځواکونو په هوايي بريد کې ۹ تنه ملکي وګړي، چې ټول د يوې کورنۍ غړي وو، ووژل شول.

 د ثور په ۲۹مه د سره صليب نړيوالې ادارې اعلان وكړ، چې  د افغانستان په لوېديځ كې د هرات ولايت په څلورو كليوكې د ائتلافي ځواكونو په عملياتو كې ۵۰ تنه ملكي وګړي وژل شوي ، ۱۷۳ د استوګنې كورونه تخريب او ۲۰۰۰ تنه هجرت كولو ته اړ شويدي. ايتلافي ځواكونو په لومړي سركې اعلان كړى و، چې ۱۳۶ طالبان يې وژلي دي، خو وروسته  ډاګېزه شوه، چې كم  تر كمه ۵۰ تنه يې عام وګړي و.

د جوزا په اتمه د هلمند ولايت په ګرشك  ولسوالۍ كې د طالبانو پر پټنځايونو د ناټو د الوتكو په بمبارۍ كې د هلمند د ګرشك ولسوالۍ د اوسېدونكو په وينا، د حيدراباد او شوراګي په سيموكې پر دريو كورونو بمونه پريوتي او شاوخوا ۷ تنه ملكي وګړي  يې وژلي دي.

د جوزا په ۹مه  ائتلافي ځواكونو څرګنده كړه، چې د ننګرهار ولايت په سره رود ولسوالۍ كې يې شپږ تنه طالبان وژلي دي، خو د بنګا شير د كلي يوه تن  اوسېدونكي له بي بي سي سره د ائتلافي ځواكونو دغه ادعا  رد كړه او ويي ويل، چې  وژل شوي كسان طالبان نه بلكې عام وګړي و او له طالبانو سره يې هېڅ اړيكې نه لرلې.

د جوزا په ۱۰مه د هلمند ولايت په سنګين ولسوالۍ كې د نړيوالو ځواكونو د پوځي عملياتو په ترڅ كې ۱۵ تنه طالبان او همدومره عام وګړي وژل شويدي. برتانوي ځواكونو وويل، چې د دغې خبري د تاييد لپاره كره شواهد نشته، خو د ملكي وګړيو ادعا د هلمند ولايت د سنګين ولسوالۍ د پوليسو مشرغلام ولې جان له بي بي سي سره كړېده. د برتانوي ځواكونو يوه وياند ويلي دي، چې دوى تل په خپلو عملياتو كې هڅه كوي، چې ملكي كسانو ته لږترلږ تاوان ورسېږي.

ادامه نوشته

شننه:د خارجي اسعارو چلښت پولي...

ليكوال: لعل اقا شيرين

 

 

د خارجي اسعارو چلښت پولي پړسوب پيداكوي

 

 د افغانستان مركزي بانك په ۲۰۰۳ ميلادي كال د نويو بانك نوټونو چاپ ته په دې موخه اوږه وركړه، چې افغانستان د يوه باثباته پولي واحد خاوند شي، كه څه هم چې حكومت په تېرو څلورو كلونوكې د بهرنيو اثارو د مخنيوي په خاطر يوه نيمه هڅه كړيده، خو كومه ځانګړې لاسته راوړنه يې نه ده لرلې، په دې مانا چې د نويو بانك نوټونو چاپ هم د دې جوګه نه شو، چې په هېواد كې د بهرنيو اسعارو لكه ، ډلرو، كلدارو او ايراني تومنو مخه ونيسي .

حاضرمهال  د هېواد په يوشمېر سرحدي ولايتونوكې ډېرى معاملي لكه د مځكو، كورونو، موټرو پلورل او پيرل په بهرنيو اسعارو ترسره كېږي او قطعا افغانيو ته څوك ارزښت نه وركوي، چې دا په خپله د افغانيو د بې ثباته كېدو لاملونه برابروي.

 كه څه هم چې په افغانستان كې دبهرنيو اسعارو چلښت بېلا بېل لاملونه لري، خو يو لامل يې دا هم كېداى شي،  چې افغانستان د كورنيو توليداتو له پلوه د خپلو اړتياوو د پوره كولو وس نه لري او پولې د بهرنيو هېوادونو د سوداګرېزو توكو پر وړاندې پرانستي دې او همدا ټكى د دې لامل جوړېداى شي، چې د هېواد سرحدي ولايتونه په ډېره كچه او مركزي ولايات په ټيټه كچه د بهرنيو اسعارو د چلښت په منډ يانو بدل شي .

لرې به نه ځو د افغانستان په پلازمينه  كابل  كې هم د مځكو، موټرونو، د كورونو كرايي او ان د كابل په منډوي كې  دا ټول په ډالرو او كلدارو معامله كېږي او څرګند ټكى به دا وي، چې دولت په دې برخه كې جدي اقدامات نه دي كړي، كه نه نود ستونزې حل په اسانۍ سر ه كېداى شي.

په افغانستان كې د بهرنيو اسعارو چلښت پر افغانستان باندې د روسانو د تېري پرمهال دود موندلى، چې بيا د مجاهدينو د واكمنۍ پرمهال يې زياته پراختيا وموندله او په هېواد كې  پولې انفلاسيون او پړسوب رامنځته شو.

دغه مهال( د مجاهدينو واكمني) په هېواد كې د نورو بهرنيو هېوادونو د لاس وهنوترڅنګ د ګاونډيانولاسوهنوهم زور واخيست او د هېواد په يوشمېرولايتونوكې يې د ايراني تومنو او پاكستانۍ كلدارو دودېدلو ته لار هواره كړه.

دمجاهدينو د واكمنۍ پرمهال پرهغه پيسو سربېره چې د برهان الدين رباني دحكومت له خوا چاپېدلې، په شمال كې جنرال عبدالرشيد دوستم هم په لږ تفاوت سره د دوستمي پيسوپه نوم د بانك نوټونو چاپ ته لمن وهلې وه او ترډېره بريده يې افغانۍ بې ثباته كړې وه.

په بهرنيوتوكو د افغانستان اتكا هم ترډېره بريده دا زمينه برابره كړېده، چې ډيرى افغانان په خپلو ورځنيو معاملو كې له بهرنيو اسعارو څخه كار واخلي.

 ډېرى هغه هېوادوال، چې له ګاونډويو هېوادونو څخه د هغه هېوادونو په پيسو خريداري كوي او بيا اخيستل شوي جنسونه افغانستان ته واردوي، په هېواد كې يې د زيان د له منځه وړلو په موخه په هماغه بهرنيو پيسو په خلكو پلوري او دا هغه ستونزه ګنل كېداى شي ، چې د هېواد سوداګرو رامنځته كړېده.

 له بلې خوا كه چېرې دا ومنل شي، چې يوازې د هېوادونو ګانډيتوب د دې لامل ګرځي، چې په افغانستان كې يې بهرنيو اسعارو ته رواج وركړى، خوبيا پكار وه، چې افغانۍ هم د ګاونډيو هېوادونو په بازارونو او يا لا اقل د  هغوى په سرحدي ولايتونوكې چلېدلاى ، خو داسې نه ده حال داچې د ګاونډيوهېوادونو سرحدي خلك اصلا افغانۍ پيژني هم نه .

ادامه نوشته

د پاكستان څېره كرار كرار ...

 

لعل اقا شيرين

 

د پاكستان څېره كرار كرار افشا كېږي

 

په دې وروستيو كې د ملي امنيت ادارې خبروركړ، چې په كابل كې يې د پاكستان د استخباراتي سازمان اى ايس اى يوتن غړى نيولى دى. د اى ايس اى  دغه غړي د څېړنو پرمهال  څرګنده كړېده، چې په افغانستان كې د جګړې د دوام لپاره  دغه سازمان په وزيرستان كې بهرني جنګيالي روزي.

دغه سړى د پاكستان د كورمې ايجنسى اوسېدونكى دى او فدامحمد نومېږي. د نوموړي په خبره  په پيښوركې  د اريم سټډيوم ترڅنګ د اى ايس اى ۲۳۵ نمبر دفتر د پاكستان له بېلابېلو سيمو او ځايونو څخه چيچنايي، ايراني، ازبك ، تاجك او عرب جنګيالي راټولوي او بيا يي د پوځي روزنې لپاره د سويلي وزيرستان مركز واڼه ته استوي. نوموړي دا هم په ډاګه كړېده ، چې دغه جنګيالي د يوه نوموتي سيمه ييز قوماندان بيت الله مسعود  په پوځي مركز كې د يوه پنجابي پوځي افسر جګړن خالد تر مشرۍ لاندې  روزل كېږي او بيا د جګړې لپاره  افغانستان ته استول كېږي.  د فدامحمد په وينا دغو جنګياليو ته د ځانمرګو بريدونو، بمي چاودنو او نورو ورانكاريو او تخريبي فعاليتونو  د ترسره كولو روزنه وركول كېږي.

 ملي امنيت په خپلې خبرپاڼه كې ويلي دي، چې د  اى ايس اى ۲۳۵ نمبر دفتر د پېښور په صدرښاركې جګړه ييز پلانونه جوړوي، چې جوتې بېلګې يې  دسپتمبر مياشتې په ۱۷مه د خوست  پر ببرك ټانه  او د دسمبر پر۱۸مه د ځاځي ميدان پرسيمه بريدونه دي.

په هرحال دا لومړى ځل نه دى ،چې  داسې پيښه كېږي او په افغانستان كې پاكستاني روزنكي او جاسوسان نيول كېږي ، بلكې  تردې وړاندې هم څوتنه پاكستانيان  په افغانستان كې د  ورانكاريو په تور نيول شوې وو او په وار وار رسنيو داسې رپوټونه خپاره كړېدي، چې د پاكستان استخباراتي سازمان په شمالي او جنوبي وزيرستان كې طالب جنګيالو ته روزنه وركوي او بيا يې افغانستان ته استوي، خو دا يو بل ثبوت  دى، چې په افغانستان كې د پاكستان پرلاسوهنې دلالت كوي او د پاكستان چارواكو دا ادعا ردوي، چې وايي دوى د افغانستان په چاروكې لاسوهنه نه كوي.

ادامه نوشته

شننه: د كوكنارو غميزه او د بزګرو...

 

ليكوال: لعل اقا شيرين

د كوكناروغميزه او د بزګرو بې وسې

 

مه كره كوكنار، چې پوډريان شوه ټول

څوك اپين خواره بعضي چرسيان شوه ټول

 

په دې وروستيو كې په افغانستان كې د نيشه يي توكو د كركيلې او زياتوالې په اړه د نړيوالو انديښنې هم مخ پرزياتېدو دي، څو ورځې وړاندې د المان د كورنيو چارو وزير  د اتو سترو صنعتي هېوادونو په غونډه كې په افغانستان كې د كوكنارو پرضد له مبارزي څخه ناخوښې څرګنده كړه او ويې ويل كه څه هم چې په دې برخه كې زياتې هڅې شوېده، خوپايلې يې  د پام وړنه دي.

دا به لومړى ځل نه وي، چې د بهرنيو هېوادونو چارواكي په افغانستان كې د نيشه يي توكو د كركيلي په اړه اندېښنې څرګندوي. د نيشه يي توكوكركيله او د هغه قاچاق له كلونوكلونو راهيسې نړيوالوته تشويش پيداكړى او همدا لامل دى، چې امريكا او انګلستان هڅه كوي، چې په افغانستان كې د نيشه يي توكوبديل كښت كروندګروته

وروپېژني.

افغان دولت هم په خپل وارسره   نړيوالو غوښتنوته په پام په دې  برخه كې ځينې كارونه لكه د وزارت جوړېدل، د قاچاقبرانو د محاكمه كولو محكمه او ځينې نورې هڅې هم كړېدي، او ان ولسمشركرزي هم د افغانانو لپاره د كوكنارو كر غندلى دى او دا يې د افغانانو لپاره د پيغورداغ ګڼلى دى.

ادامه نوشته

د ملي اردو ځواكمنتيا د افغانستان...

ليكوال: لعل اقا شيرين

د ملي اردو ځواكمنتيا د افغانستان مځكنۍ بشپړتيا تمثيلوي

 

د افغانستان په نوي سياسي جوړښت كې، چې د بن د تړون له مخې يې بنسټ كېښودل شو د هېواد له پولو نه  د دفاع  په موخه ۷۰ زره كسيزه اردو  پيشنهاد شوې وه، خووخت ثابته كړه، چې افغانستان كم تركمه  دوه سوه زره كسيزپوځ ته اړتيا لري،  چې لا اقل له هېواد څخه د دفاع لپاره خو چمتو وي.

د افغانستان  ملي پوځ  په  لومړي سركې د كمونستي رژيم او ورپسې  هېواد ته د مجاهدينو په راتګ  د خپل منځي جګړو ښكار او له بنياده ونړېد.

افسران، صاحب منصبان اود اردو نور منسوبين يا د مجاهدينو په ليكو كې ځاى پرځاى شول   يا په كوركېناستل او يا هم  له هېواده وتښتيدل، چې په دې ډول  د هېواد پولې له هماغه وخت راهيسې له بحران سره مخ شوې او خپل دفاعي حالت يې تر اوسه هم  لاسه وركړ دى.

 دغه وضعيت افغانستان  له يوه  نامطمئنه حالت سره مخ، هرج و مرج، بلوا ګانو،  خپلسريواو بهرنيو لاسوهنو ته يې داسې  لارپرانستله ، چې هېواد لاپسې د تباهۍ کندی ته ټيل واهه.

د طالبانو له  سقوط را وروسته  او د نوي سياسي نظام په جوړېدو سره د نړيوالې ټولنې يوه ځانګړې پرېكړه  د افغانستان د اردو بيا جوړونه وه، چې د بن په كنفراس كې  مطرح او د افغانستان لپاره يې د ۷۰ زره كسيزې اردو په جوړاوي، بسم الله وكړه .

ادامه نوشته

تازه خبر: په خوست كې پنځه تنه د تخريبي فعاليتونو په تور ونيول شول

د كليد راډيو په نكل:

د خوست ځايي چارواكي وايي، چې د دغه ولايت په موسي خيلو ولسوالۍ كې يې پنځه تنه داسې كسان نيولي دي، چې د دوى په خبره په دولت ضد فعاليتونو كې لوى لاس لري. د خوست والي ارسلا جمال وايي، چې په نيول شويو كسانو كې د مروال په نوم د پولې هاخوا د وزيرستان د سيمې يوتن اوسيدونكى  هم شامل دى.

د والي د ادعا له مخې نوموړى  په خوست كې د بريدو سمبالوونكى وو.

تازه خبر: په بدخشان كې يوې ۱۶ كلنې نجلۍ ځان وژنه وكړه

په بدخشان ولايت  كې يوې ۱۶ كلنې نجلۍ د ملتينو په خوړولوسره  خپل ژوند ته د پاى ټكى كېښود.دغه نجلۍ چې ارزو نومېږي تېره ورځي يې د بدخشان ولايت په فيض اباد ښاركې د ملتينو په خوړلو ځان وواژه.

ادامه نوشته

خبر: بريټانوي سرتيري وايي، چې ايران طالبانو ته د چورلكې ضد توغندي وركړي

د كليد راډيو په نكل:

 په افغانستان كې مېشت برتانوي سرتېري وايي، چې طالبان په خپلو بريدونو كې له ايراني وسلو څخه كار اخلي. د برتاني  يوې نوموتي ورځپاڼې (ټيلګراف) د افغانستان په سهيل كې د يوې برتانوي نظامي سرچينې له قوله خبر وركړى، چې ايران په افغانستان كې له طالب جنګياليو سره،د سلګونو چورلكو ضد او د لري واټن ويشتونكي توغنديو مرسته كوي.

ادامه نوشته

خبر: د سمنګانوولايت يووكيل له وسله وال بريد څخه روغ ووت

په ولسي جرګه کې د سمنګانو د خلکو استازي الحاج احمد خان پژواک ته ويلي،  چې تېره شپه له يوه وسله وال بريد څخه روغ وتلى دى.

ادامه نوشته

يوتن دجاسوسۍ په تور ووژل شو

نامعلومو وسلوالو د غزني ولايت د اندړو ولسوالۍ د باټا په کلي کې د غلام محمد په نوم يوتن د جاسوسۍ په تور وواژه .

په دغه ولايت کې د طالبانو قوماندان محمد انس شريف تيره ورځ  خبري رسنيوته ويلي ، چې ياد شوى تن غلام محمد نوميږي او د دوى لخوا وژل شوى دى .

هغه زياته کړې چې غلام محمد څو ورځې مخکې ددوى لخوا نيول شوى و اود  خپلې جاسوسۍ په تور  يې اعتراف هم کړى دى .

د غزني په بېلا بېلو ولسواليو کې په ورته تورونو پخوا هم ځينې کسان د وسلوالو طالبانو له لوري وژل شوي دي .

 

خبر: د بشري حقونو د څار نړيوالې ادارې دملالۍ جويا ننګه وکړه

خبر: د بشري حقونو د څار نړيوالې ادارې دملالۍ جويا ننګه وکړه

د بشري حقونو د څار نړيوالې ادارې د افغانستان  ولسي جرګې ته د ګوښه شوې غړې ، ملالۍ جويا په بېرته ستنېدو ټينګار وکړ .

ادامه نوشته

څېړنه او شننه: درسنيو قانون تصويب شو، خو...

ليكوال: لعل اقا شيرين

د رسنيو قانون تصويب شو، خو اندېښنې پرځا ى دى

ولسي جرګې دغبرګولي په  لومړى نېټه له اوږدو بحثونووروسته  د افغانستان د رسنيو قانون په ۱۱ څپركيو او ۵۳ مادو كې د يولړ تعديلاتو ترڅنګ  تصويب كړ.

د دغه قانون مسوده څو مياشتې وړاندې په ۹ څپركيو او ۴۲ مادو كې حكومت ولسي جرګې ته  استولې وه.

د ولسي جرګې  د كولتوري چارو د كميسيون رئيس محمد محقق، خبريالانو ته وويل، چې په دغه قانون كې دهېواد، دولت او رسنيوغوښتنې په پام كې نيول شويدي.

د نوموړي په وينا، دغه قانون هراړخېز، ډيموكراتيك او د ټولو خلكوپه ګټه دى او په هغه كې ۱۶ مادې زياتې شوېدي.

ادامه نوشته

گزارش: په ماشر كې به د ماجرو...

لعل اقا شيرين

"په ماشر كې به د ماجرو د مشر او كرزي ګريوان نيسم"

 دا د هغې كوچۍ مور خبره ده، چې د كابل ښار په شل كيلومترۍ كې بت خاك ته څېرمه د هغه كډوالو په كمپ كې شپې تېروي، چې له ډېر بد حالت سره مخ دي. په دغه كمپ كې، چې ډېرى برخه يې احمدزي كوچيان جوړوي، نه د څښاك اوبه شته او نه هم سړى پكې په مړه خېټه ډوډى موندلى شي. ګرمي او د څښاك د غيرصحي اوبو شتون هغه څه ګڼل كېداى شي، چې د دغه كمپ خلك يې له راز راز ناروغيو سره مخ كړېدي او ان څو تنه ماشومان د نس ناستې( اسهال) له كبله مړه شوي هم دي.

ادامه نوشته

د جوزا ددرېيمې د ښوونكي د ورځې په وياړ

  ليكوال : لعل آقا (شيرين)

تعليم معلم به كسي ننګ ندارد

سيبى كه سهيلش نزند رنګ ندارد

قدرمن ښوونكيه ! دا ته وې، چې د ډيوې په بلولو دې موږته د خېراو نيكۍ لار وښوده او زموږ له زړونو نه دې د كينواو بديو ورېځې لرې او په ډېرزحمت او كړاو  دې  تياره ګوټونوته د روښنايي څرك ورساوه.

ادامه نوشته

دغبرګولي لومړى

ولسي جرګې د رسنيو د قانون مسوده تصويب كړه

د رسنيو د قانون مسوده له يوې مياشتې خبرو اترو وروسته  د يولړ تعديلاتو ترڅنګ په ۱۱ څپركيو او۵۳ مادو تصويب شوه.

ادامه نوشته

دغبرګولي لومړۍ 

په ګډه پوله داوربند پرېكړه مخكې هم  شوې وه

د افغانستان او پاکستان د پولې د دواړو غاړو د قومي او قبايلي مشرانو جرګې د پکتيا د اريوب ځاځيو او د پاکستان  دکورمې ايجنسۍ ترمنځ د لارې د پرانستو او اور بند  پرېکړه وکړه .

ادامه نوشته

المان په افغانستان كې د نړيوالو ځواكونو د ستراتيژۍ پربدلون ټينګاروكړ

په كندزكې د يوه ځانمرګي بريد په ترڅ كې د څوالماني سرتېرو تروژل كېدو وروسته د دغه هېواد په مطبوعاتو كې يولړبحثونه پيل شويدي.

د المان د پوځي ځواكونو د خپلواكي ټولنې مشر برنارډ ګرټز د المان له لومړي ټلويزيون سره په يوه ګردي مېزكې نيوكه كړې، چې په افغانستان كې د الماني سرتېرو رول او په ټولوكې د نړيوالو ځواكونو ستراتيژي روښانه نه ده او كه دغه ستراتيژي بدله نه شي په افغانستان كې به ماته  خوري.

ادامه نوشته